Sanık H. çelik’in zincirleme biçimde resmi belgede sahteciliğe azmettirme suçundan dolayı 765 sayılı TCY’nın 339/1, 80 ve 59. maddeleri uyarınca 2 yıl 11 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin olarak Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesinden verilen 08.07.2005 gün ve 49-101 sayılı hüküm sanık H. çelik müdafii ile Ankara Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 23.05.2007 gün ve 3878-3613 sayılı kararı ile onanmıştır. Yargıtay C.Başsavcılığı 24.07.2007 gün ve 196907 sayı ile;
“Sanık H. çelik hakkında 15.01.2004 tarihli iddianame ile 15.04.2002/645 sayılı ‘Muğla ili Sağlık Müdürlüğü Acil Sağlık Hizmetleri Şube Müdürlüğünde görevli Doktor A. Uyanık’ın Adıyaman ili Kahta ilçesi Akıncılar köyü Sağlık Ocağında görevli olduğuna’ ilişkin yazının içeriği itibariyle gerçeğe aykırı bulunduğundan diğer sanıkları da bu yönden azmettirdiğinden bahisle ve iddianamedeki anlatıma uygun olarak da 765 s. TCK 64/2. maddesi delaletiyle 339/1, 31, 33. maddeleri gereğince cezalandırılması için dava açıldığı, diğer sanıklar için ise, bu dava yanında 15.04.2002/645 sayılı yazıyı doğrulatmak amacıyla 14.08.2002 gün 1305 sayılı ‘Dr. A. Uyanık’ın 05.08.2002 tarihinde görevden ayrıldığını’ belirtir ikinci bir sahte belge daha tanzim ettikleri iddia edilerek cezalandırılması istenilen maddelerin iki kez tatbikinin talep edildiği yerel mahkemece iddianamedeki anlatım ve sevk maddelerine uygun olmayarak adı geçen sanık hakkında iki ayrı sahtecilik suçundan kamu davası açılmış gibi düşünülüp zincirleme suç hükümlerinin uygulandığı anlaşılmaktadır.
5271 sayılı CMK’nun 225. maddesi uyarınca mahkemeler iddianamede belirtilen olayla bağlı olup, açılmayan bir olayla ilgili olarak hüküm kuramazlar. Karar; kim hakkında hangi eylemden dolayı dava açılmış ise onunla sınırlı olacaktır. İddianamede açıklanan fiilin dışına çıkılarak, dava konusu yapılmayan bir fiilden dolayı hüküm kurulamaz.
Bu bağlamda 15.04.2002/645 sayılı yazıyı doğrulatmak amacıyla 14.08.2002 gün 1305 sayılı ‘Dr. A. Uyanık’ın 05.08.2002 tarihinde görevden ayrıldığını’ belirtir gerçeğe aykırı düzenlenen sahte belgeden dolayı sanık H. çelik hakkında kamu davası açılması sağlattırılıp sonucuna göre zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı tartışıldıktan sonra 765 s. TKC’nun 80. maddesinin uygulanması olanaklı hale gelecektir” görüşüyle itiraz etmiş, sanık H. çelik hakkındaki hükmün onanmasına ilişkin özel Daire kararının kaldırılmasına, Yerel Mahkeme hükmünün bozulmasına karar verilmesini istemiştir.
Dosya Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilmekle, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nca okundu, gereği konuşulup düşünüldü.
TüRK MİLLETİ ADINA
CEZA GENEL KURULU KARARI
İncelenen olayda Yerel Mahkeme, sanık H. çelik’in gerek 15.04.2002 gün ve 645 sayılı sahte yazıyı gerekse 14.08.2002 gün ve 1305 sayılı sahte yazıyı düzenlemeleri konusunda diğer sanıkları azmettirdiğini, eylemlerin 765 sayılı TCY’nın 339/1. maddesinde tanımlanan sahte belge düzenleme suçuna uyduğunu, iki ayrı sahtecilik suçundan dava açılmışsa da bu iki eylem nedeniyle zincirleme suç hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirterek, sanığı 765 sayılı TCY’nın 339/1, 80 ve 59. maddeleri ile 2 yıl 11 ay hapis cezasıyla cezalandırmış, bu hüküm özel Dairece de onanmıştır.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise, sanık H. çelik hakkında sadece 15.04.2002 tarihli yazının sahte biçimde düzenlenmesine azmettirme eylemi nedeniyle kamu davası açıldığını, 14.08.2002 tarihli ikinci yazıdaki sahteciliğe azmettirme eyleminden açılmış bir kamu davasının bulunmadığını, bu durumda ayrıca iddianame düzenlettirilmeksizin bu ikinci eylemin hükme konu edilemeyeceğini belirterek itiraz etmiş, onama kararının kaldırılmasına, yerel mahkeme hükmünün bozulmasına karar verilmesini istemiştir.
İtiraza konu uyuşmazlık, sanık hakkında 14.08.2002 tarihli belgedeki sahteciliğe katılma eylemi nedeniyle açılmış bir kamu davasının bulunup bulunmadığının belirlenmesine ilişkin ise de, Ceza Genel Kurulu’nda yargılanan eylemin tüm yönlerini içerecek biçimde gerçekleştirilen inceleme ve müzakereler sırasında, öncelikle sanık H çelik hakkında yöntemince yargılama konusu yapılmış olan ve sübutu kabul edilen 15.04.2002 tarihli sahte yazının düzenlenmesine azmettirme eyleminin Yerel Mahkemece hatalı biçimde nitelendirildiği saptanmıştır.
İncelenen olayda;
Pratisyen hekimlerin askere sevk işlemlerinin tehiri için kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde görev yapmaları koşulunun bulunduğu, o tarihte Muğla’da pratisyen hekim olarak görevli A. Uyanık’ın durumunun bu koşula uygun bulunmaması nedeniyle tehir isteminin reddedilmesi üzerine, arkadaşı olan ve o tarihte Sağlık Bakanlığı Personel Genel Müdürü olarak görevli bulunan sanık H çelik’in aynı Bakanlığın Sivil Savunma Sekreterliğinde şef olarak görevli diğer sanık A Kürümoğlu ile görüşerek kendisinden, A Uyanık’ın sevk tehirinin gerçekleştirilebilmesi için kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerden olan Adıyaman ili, Kahta ilçesi, Akıncılar Köyü Sağlık Ocağı’nda pratisyen hekim olarak görevli bulunduğunu gösteren bir belge düzenlemesini istediği, sanık A. Kürümoğlu’nun da 15.04.2002 günlü görev belgesini düzenleyip Sivil Savunma Sekreterinin parafını da aldıktan sonra Müsteşar imzasıyla gönderilmesini sağladığı dosyadaki kanıtlardan anlaşılmaktadır.
Bu eylemin nitelendirilmesinde Yerel Mahkeme ve özel Dairece esas alınan resmi belgede sahtecilik suçu, eylem tarihinde yürürlükte bulunan 765 sayılı Türk Ceza Yasası’nın 339. maddesinde düzenlenmiş, memurların sahte resmi belge düzenleme, gerçek bir belgeyi tağyir ve tahrif etme eylemleri yaptırıma bağlanmıştır.
Kişilere kamu veya özel kesimde özel çıkarlar sağlayabilecek nitelikteki belgelerde sahtecilik yapılması eylemleri ise aynı Yasanın 355. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; bir memur veya vesika itasına yetkili olan diğer bir kimse bu vesikaları verdiği kimseler hakkında teveccüh yahut hususi ve umumi emniyet celbine veya hizmet ve memuriyet ve kanunun temin ettiği müsaade ve menfaatler kazanmaya yahut bazı hizmet ve memuriyetlerden kurtulmaya dayanak olacak surette iyi haline veya yoksulluğuna veya sair hallere dair yalan olarak şahadet ....... cezalandırılacaktır.
Ceza Genel Kurulu’nun 25.06.1984 gün ve 41-248 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, bu maddede cezalandırılan eylem failin karşı tarafa yarar sağlamak için yalan yere doğrulama yapmak suretiyle sahte belge düzenleme eylemidir. Fail, maddede sayılan çıkarları sağlamak için belli koşulları yalan yere doğrulamakta ve teyit etmekte, karşı tarafa özel bir yarar sağlamaktadır.
Bu suçla korunan belgeler ise, teveccüh celbine yarayabilecek, genel ya da özel güven sağlayabilecek, hizmet veya memuriyet elde etmeye yarayabilecek, yasanın sağladığı izin ve yararları koruyan ve hizmet veya yükümlülüklerden kurtulmayı sağlayabilecek nitelikteki belgelerdir. Bu belgelerin resmi ya da özel nitelikte belgeler olması mümkündür. Böyle bir belge, memur tarafından, yaptığı görev nedeniyle düzenlenmişse resmi belge, resmi belge düzenlemeye yetkili olmayan bir kimse tarafından düzenlenmişse, özel belge niteliğindedir.
Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, yasakoyucu 765 sayılı TCY’nın 339. maddesinde resmi belgedeki sahteciliği daha ağır yaptırıma bağlarken, bazı belgelerdeki sahteciliğin kamu güvenliğini bozmaktaki etkinliğini daha hafif bir yaptırıma bağlamak istemiş, bu nedenle 355. maddeyi getirmiştir. O halde, Muğla’da görevli pratisyen hekimin askerlik yükümlülüğünün geçici bir süreyle ertelenmesini sağlayabilmek için, adıgeçeni Adıyaman’da çalışıyor gibi gösteren sahte belge düzenleme eylemi 765 sayılı TCY’nın 355. maddesine uyar niteliktedir.
Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının öncelikle açıklanan nedenle kabulü ile, özel Daire onama kararının kaldırılmasına, eylemi aynı Yasanın 339/1. maddesinde yazılı resmi belgede sahtecilik suçu olarak nitelendiren Yerel Mahkeme hükmünün bozulmasına karar verilmelidir.

Sanık H çelik hakkında, 14.08.2002 tarihli ikinci bir sahte yazının düzenlemesi eylemine katılmak suçundan dolayı açılmış bir kamu davası bulunup bulunmadığı sorunuyla ilgili değerlendirmede;
Somut olaydaki iddianamenin düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan 1412 sayılı CYUY’nın 163/2. maddesi uyarınca, iddianamede, “sanığın açık kimliği, isnat olunan suçun neden ibaret olduğu, suçun kanuni unsurlarıyla, uygulanması gerek yasa maddeleri .......” gösterilecektir. Aynı Yasanın 150. maddesinde ise, “tahkikat ve hüküm yalnız iddianamede beyan olunan suça ve zan altına alınan şahıslara hasredilir” hükmü yer almaktadır. 257. maddesine göre de, “Hükmün mevzuu, duruşmanın sonucuna göre iddianamede gösterilen fiilden ibarettir. Fiili takdirde mahkeme, iddia ve müdafaalarla bağlı değildir.” Bu kurallar, mahallindeki yargılama sırasında yürürlüğe girmiş bulunan 5271 sayılı CYY’nın 170 ve 225. maddelerinde de benzer biçimde düzenlenmiştir.

Bu hükümlerde belirtildiği gibi, hükmün konusu iddianamede gösterilen eylemdir. İddianamede açıklanan ve suç oluşturduğu ileri sürülen fiilin dışına çıkılması, dolayısıyla davaya konu edilmeyen bir eylemden dolayı yargılama yapılması ve açılmayan davadan hüküm kurulması yasaya aykırıdır. Bu bakımdan iddianamenin ayrıntılı olması, yüklenen suçun unsurlarını oluşturan fiil/fiillerin nelerden ibaret olduğunun hiçbir duraksamaya yer bırakmayacak biçimde açıklanması zorunludur. Böylelikle sanık; sorgusundan önce iddianame okunduğunda üzerine atılı suçun ne olduğunu anlamalı, buna göre savunmasını yapabilmeli ve kanıtlarını sunabilmelidir. Yüklenen suç açık ve net olarak belirlenmeli, savunma hakkı kısıtlanmamalıdır.
İncelenen olayda, Ankara C. Başsavcılığının 15.01.2004 günlü iddianamesiyle;

“28.05.2001 tarihinden itibaren Muğla İl sağlık Müdürlüğü 112 Acil Sağlık Hizmetleri Şube Müdürü olarak görevli olan sanık A. Uyanık’ın daha önce 1111 sayılı Kanun’un 35/E maddesi gereğince askere sevkinin tehir edilmesi talebinin Milli Savunma Bakanlığı Asker Alma Dairesi Başkanlığı’nca, 09.07.2001 gün ve 1215 sayılı yazı ile şartları ve statüsü ilgili Yönerge kapsamına girmediğinden reddedildiği,Bunun üzerine Dr. A. Uyanık’ın, suç tarihinde Sağlık Bakanlığı Personel Genel Müdürü olan sanık H. çelik’e müracaat ederek yardım istediği,Bakanlık Savunma Sekreterliği’nde şef olan A. Kürümoğlu’nu çağırarak tecil işlemini yapmasını istediği, sadece Olağanüstü Hal Bölgesi’nde görev yapan pratisyen doktorların askerliklerinin tehir edilebileceğini söylemesi üzerine, kendisine sevk tehir yazısını yazıp göndermesini, bilahare atama yazısı ve Valilik Olur’larını temin edip göndereceğini söylediği,Genel Müdürü’ne güvenen sanık A. Kürümoğlu’nun herhangi bir atama yazısı ve Valilik Olur’u bulunmadığı halde Müsteşar S. Aycan imzalı savunma Sekreterliği çıkışlı 15.04.2002 gün ve 645 sayılı “Adı geçen doktorun Adıyaman ili, Kahta ilçesi, Akıncılar Köyü Sağlık Ocağında görevli olduğu” şeklinde düzenlediği sahte resmi yazıyı yazarak adı geçenin askere sevkinin tehir edilmesinin istenildiği, S. Gürsoy’un da bu yazıyı parafladığı,Milli Savunma Bakanlığı’nca 09.05.2002 gün ve 2414 sayılı yazıyla sevk tehirinin yapıldığı ve gereği için Sağlık Bakanlığı’na bildirildiği,Asker Alma Daire Başkanlığı’nca Adıyaman Valiliği’ne 15.07.2002 gün ve 772 sayılı yazı yazılarak halen Adıyaman ili Kahta ilçesi Akıncılar Köyü Sağlık Ocağı Tabibi olarak görev yapan A. Uyanık’ın, Nisan 2003 yedek subay celbinde sevke tabi olacağından 30.03.2003 tarihine kadar göreviyle ilişiğinin kesilmemesini, herhangi bir sevk tehiri olmaması durumunda 30.03.2003 tarihinde göreviyle ilişiğinin kesilmesinin sağlanmasının Adıyaman Valiliği’nden istendiği, yazının bir suretinin de Ula Askerlik şube Başkanlığı’na gönderildiği, Adıyaman Valiliği’nden gelen 25.07.2002 gün ve 6694 sayılı yazıda Adıyaman ilindeki sağlık kurum ve kuruluşlarında Dr. A. Uyanık isimli bir personele rastlanmadığından ilgili hakkında herhangi bir işlem yapılamadığının belirtildiği, bunun üzerine Milli Savunma Bakanlığı Asal Daire Başkanlığı’nca Sağlık Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğüne hitaben 07.08.2002 gün ve 870 sayılı yazı yazılarak, Dr. Uyanık’ın Adıyaman ili dahilinde görev yaptığı yerlerin ve bu yerlerdeki başlayış ve ayrılış tarihlerini istediği, Sağlık Bakanlığı’nca da 14.08.2002 gün ve 132713 sayılı yazıyla bu şahsın Adıyaman ilinde herhangi bir görev almadığının belirtildiği, A. Kürümoğlu ve Sümmani Gürsoy’un, Dr. A Uyanık’ın 05.08.2002 tarihinde görevden ayrıldığını belirtir 14.08.2002 gün ve 1305 sayılı yazıyı hazırlayarak Müsteşar Vekili M. Mercan’a imzalatıp Milli Savunma Bakanlığı’na gönderdikleri, bu yazı üzerine de Asal Daire Başkanlığınca adı geçenin sevk tehirinin iptal edildiği,Bu gelişmeler üzerine aynı Asal Daire Başkanlığınca o ana kadar yapılan tüm yazışmalar ilgi tutularak Sağlık Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğüne bir yazı yazılarak durumun ihbar edildiği ve neticeden bilgi istenildiği, S. Gürsoy ve A. Kürümoğlu’nun Milli Savunma Bakanlığınca yazılan bu yazıyı yaklaşık 7 ay kayda almadan beklettikleri,Suç tarihinde Personel Genel Müdürü olan sanık H çelik’in azmettirmek suretiyle, Dr. A. Uyanık isimli doktorun, Muğla ilinde çalıştığı halde, Adıyaman ilinde çalışıyor gibi gösterilmesine ilişkin evrakın sanık Alpaslan Kürümoğlu tarafından düzenlenmesini sağladığı, S. Gürsoy’un da düzenlenen evrakı parafladığı, sanık A Uyanık’ın da düzenlenen sahte evrakı bilerek kullandığı, akabinde de olay duyulunca A.Kürümoğlu ile S. Gürsoy’un bir sahte evrak daha tanzim ederek adı geçen doktorun Adıyaman ilinde çalışmadığı halde bu ilden ayrıldığını gösterir bir yazıyı tanzim ettikleri,
İddia, ifade tutanakları, yazılı savunmalar, ön İnceleme Raporu, itiraz edilmekle (Danıştay 2. Dairesinin 30.10.2003 gün ve 970-2100 sayılı kararı) kesinleşen Soruşturma İzni Verilmesine dair Sağlık Bakanlığı’nın 10.07.2003 tarih ve 21 sayılı kararı ve tüm evrak kapsamından anlaşıldığından,

Sanıkların yargılamalarının yapılarak, Sanık H. çelik’in eylemine uyan TCK 64/2 mad. delaletiyle TCK 339/1, 31, 33 üncü maddelerinin, sanıklar A Kürümoğlu, Gürsoy ile A Uyanık’ın eylemlerine uyan TCK 339/1, 31, 33. maddelerinin iki kez, Uygulanması suretiyle ayrı ayrı cezalandırılmaları .....” istemiyle kamu davası açılmıştır.
Açıkça görüleceği üzere, sanık H. çelik’in 15.04.2002 tarihli yazının sahte biçimde düzenlenmesi hususunda diğer sanıkları azmettirdiği iddia edilip buna ilişkin eylemi gösterildiği halde, 14.08.2002 tarihli yazının sahte biçimde düzenlenmesine azmettirdiği yolunda bir eyleminden söz edilmemiştir. Bir eylem nedeniyle dava açıldığının kabulü için, o eylemin iddianamede açıkça gösterilmesi gerekir. İddianame düzenlenirken, suçlamanın kanıtları arasında sayılıp dava dosyasına konulan, ön inceleme raporu, soruşturma izni verilmesine dair karar ve ekindeki belgelerde sanık H. çelik hakkında bu eylem nedeniyle suçlamalarda bulunulmuş olması, sanık hakkında bu eylemden de dava açıldığını göstermez.
Bu itibarla, sanık H. çelik hakkında 14.08.2002 günlü sahtecilik eyleminden dolayı yöntemine uygun biçimde açılmış bir dava bulunmadığı halde, bu hususta ayrı bir dava açılması sağlanmadan sözü edilen eylemden de sorumlu tutulup hakkında zincirleme suç hükümlerinin uygulanması isabetli görülmemiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının bu yönden de kabulü ile, özel Daire onama kararının kaldırılmasına, Yerel Mahkeme hükmünün, suç niteliğinin belirlenmesi ve zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasındaki yanılgılar nedeniyle bozulmasına karar verilmelidir.