AVUKATLAR HAKKINRDAKİ SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA USULÜ

Avukatlık bir kamu görevidir. Bu sebeple, kanun koyucu avukatların savunma görevlerini her türlü soruşturma baskısından uzak yürütmeleri amacıyla, avukatlık, Türkiye Barolar Birliği veya baroların organlarındaki görevlerinden doğan ya da görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını izne tabi tutmuştur.

A) Kişisel Suçlar:

Avukatların kişisel suçlarından dolayı soruşturma yapılması genel hükümlere tabi olup, soruşturma ve kovuşturma, Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki genel hükümlere göre yürütülerek suçun işlendiği yer Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma sonunda, ya görevli mahkemeye kamu davası açılacak ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilecektir.

Avukatın vekil sıfatıyla değil de, asıl sıfatıyla yaptığı işlemler sırasında işlediği suçlar 1136 sayılı Avukatlık Kanunu kapsamında değerlendirilmemektedir.

Ayrıca, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 61. maddesi uyarınca, ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesi kapsamındaki suçlara ilişkin soruşturmalarda da genel hükümler uyarınca işlem yapılacak, fakat bu durumlarda soruşturma bizzat Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülecektir.

B) Görev Suçları:

Avukatların avukatlık, Türkiye Barolar Birliği veya baroların organlarındaki görevlerinden doğan ya da görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında soruşturmaya yetkili makam, suçun işlendiği yer Cumhuriyet Başsavcılığıdır, Ancak, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58. maddesi uyarınca soruşturmaya başlanabilmesi için Adalet bakanlığı’nın iznine ihtiyaç bulunmaktadır.

1136 sayılı Avukatlık Kanununun 58. maddesine göre;

Soruşturmaya yetkili Cumhuriyet Savcısı:

Madde 58 -(Değişik birinci fıkra:2/5/2001-4667/37 md.) Avukatların avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği ya da baroların organlarındaki görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında soruşturma, Adalet Bakanlığının vereceği izin üzerine, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Avukat yazıhaneleri ve konutları ancak mahkeme kararı ile ve kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı denetiminde ve baro temsilcisinin katılımı ile aranabilir. Ağır Ceza Mahkemesi cezayı gerektiren suçüstü halleri dışında avukatın üzeri aranamaz.

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun duruşmanın inzibatına ilişkin hükümleri sakıdır. Şu kadar ki, bu hükümlere göre avukatlar tutuklanamayacağı gibi, haklarında hafif hapis veya hafif para cezası da verilemez.

Madde metninden de anlaşılacağı üzere soruşturmayı, Adalet Bakanlığının vereceği izin üzerine, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı yapacaktır. Avukat hakkındaki şik�yet doğrudan doğruya Cumhuriyet Basşavcılığına yapılabileceği gibi, bazen de Adalet Bakanlığına gönderilen dilekçe, ihbar mektubu veyahut elektronik posta yoluyla başvuru şeklinde de olabilmektedir.

Şik�yet veya ihbar üzerine suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı, şüpheli avukatın savunması hariç olmak üzere tüm delilleri toplar ve sonucunda, ilgili avukat hakkında soruşturma izni verilmesi veyahut verilmemesi yönünde kanaatini de bildirir fezlekeyi, bağlı bulunduğu Cumhuriyet Başsavcılığını vasıta kılarak Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne gönderir.

Ceza İşleri Genel Müdürlüğünce avukat hakkında soruşturma yapılması için izin verildiği takdirde, soruşturma dosyası suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığının bağlı bulunduğu ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Cumhuriyet başsavcılığı da soruşturma dosyasını suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığına iletir. örnek vermek gerekirse İstanbul Küçükçekmece İlçesi sınırları içerisinde bir avukatın suç işlediği şeklinde bir şik�yette bulunulması h�linde, Küçükçekmece Cumhuriyet Savcısı tarafından müştekinin beyanı alınıp, tanıklar dinlenecek, dosya inceleme tutanağı düzenlenecek kısacası tüm deliller toplanacak, sonra da soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kanaatiyle soruşturma dosyası Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne gönderilmek üzere Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının bağlı bulunduğu Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı olan Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına tevdii edilecektir. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca da dosya Adalet Bakanlığına gönderilecektir. Adalet Bakanlığınca soruşturma izni verilmesi durumunda da soruşturma dosyası Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı vasıtasıyla Küçükçekmece Cumhuriyet savcılığına gönderilecektir. Adalet Bakanlığınca soruşturma izni verilmemesi şeklinde mukteza tayin edilmesi h�linde sonuç müştekiye bildirilecektir. Müştekinin bu karara karşı İdare Mahkemesinde izin verilmemesine ilişkin işlemin iptali için dava açma hakkı bulunmaktadır..

1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 58. maddesine göre, avukatlar hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılması izne tabi ise de, ihzari mahiyette yapılacak incelemeler izne tabi olmadığından, şik�yet dilekçesinin doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına verildiği durumlarda ilgili Cumhuriyet Başsavcılığınca ön incelemenin yapılarak, düzenlenecek fezlekenin Adalet bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’ne gönderilmesi gerekmektedir. Bazen ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı kendisine doğrudan verilen şik�yet dilekçelerin üst yazı ile Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’ne göndermekte olup, bu durumda incelemenin yapılması için evrak yeniden mahall� mahkemesine iade edilmekte, bu da gereksiz zaman ve masraf kaybına yol açmaktadır. Yukarıda da açıklandığı üzere, dilekçe kendisi verilen Cumhuriyet savcısı şüphelinin savunmasını almak dışında (müşteki ve tanıkların beyanlarının alınması, delillerin toplanması, dosyaların incelenmesi ve buna ilişkin tutanak düzenlenmesi vs.) her türlü işlemi yapabilecektir. Ancak, ilgili avukatın kendisi hakkındaki incelemeden bir şekilde haberdar olduğu durumlarda, kendi rızası ile olaya ilişkin beyanda bulunmak istemesi durumunda sözlü ya da yazılı beyanının alınması ve değerlendirmeye tutulması mümkündür.

1136 sayılı Avukatlık Kanununun 59. maddesinde kovuşturma ve son soruşturmanın açılması usulü düzenlenmiştir Mezkur maddesine göre; Kovuşturma izni, son soruşturmanın açılması kararı ve duruşmanın yapılacağı mahkeme:

Madde 59) 58 inci maddeye göre yapılan soruşturmaya ait dosya Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne tevdi olunur. İnceleme sonunda kovuşturma yapılması gerekli görüldüğü takdirde dosya, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın bulunan ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet Savcılığına gönderilir.

Cumhuriyet savcısı beş gün içinde, iddianamesini düzenleyerek dosyayı son soruşturmanın açılmasına veya açılmasına yer olmadığına karar verilmek üzere ağır ceza mahkemesine verir.

İddianamenin bir örneği, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun hükümleri uyarınca, hakkında kovuşturma yapılan avukata tebliğ olunur. Bu tebliğ üzerine avukat, kanunda yazılı süre içinde bazı delillerin toplanmasını ister veya kabule değer bir istemde bulunursa nazara alınır, gerekirse soruşturma başkan tarafından derinleştirilir.

Haklarında son soruşturmanın açılmasına karar verilen avukatların duruşmaları, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesinde yapılır. Durum avukatın kayıtlı olduğu baroya bildirilir.

136 sayılı Avukatlık kanunu’nun 59. maddesinde anlatılmak istenen şudur; hakkında 58. madde uyarınca soruşturma izni verilen avukatın savunması suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısınca alınır, varsa diğer deliller toplanır. Aynı soruşturma izni verilmesinde uygulanan prosedür gibi bu kez kovuşturma izni verilmesi ya da verilmemesi kanaatiyle dosya Adalet Bakanlığına gönderilir. Avukat hakkında kovuşturma izni verilirse bu kez evrak, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. örneğimize dönersek kovuşturma izni verilmesinden sonra dosya, suçun işlendiği yer Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının bağlı bulunduğu Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesine en yakın yer olan İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilecektir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca da beş gün içinde iddianame düzenlenip, dosya son soruşturmanın açılması talebiyle İstanbul Ağır Ceza Mahkemesine tevdi edilecektir. İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi de son soruşturmanın açılması şeklinde karar verirse dosyayı suçun işlendiği yerin bağlı bulunduğu ağır ceza mahkemesi olan Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesine gönderecek ve hakkında kovuşturma verilen avukat Bakırköy ilgili Ağır Ceza Mahkemesince yargılanacaktır. İstanbul Ağır Ceza Mahkemesince “Son soruşturmanın açılmasına yer olmadığı” şeklinde karar verilmesi durumunda 60. maddede düzenlenen itiraz hakkı mevcuttur.

İtiraz hakkı;

Madde 60 - 59 uncu maddede yazılı mahkemelerin tutuklama veya salıverilmeye yahut son soruşturmanın açılmasına yer olmadığına dair kararlarına karşı Cumhuriyet Savcısı veya sanık tarafından genel hükümler uyarınca itiraz olunabilir. Bu itiraz, suçun işlendiği yer ağır ceza mahkemesi hariç olmak üzere, itiraz edilen kararı veren mahkemeye en yakın ağır ceza mahkemesinde incelenir.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali mezkur kanunun -(Değişik:2/5/2001-4667/39 md.) 61. maddesinde düzenlenmiştir.Buna göre Ağır cezayı gerektiren suçüstü halinde hazırlık soruşturması, bizzat Cumhuriyet savcısı tarafından genel hükümlere göre yapılır.

Yine Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesi kapsamında olan eylemlerden dolayı aynı kanunun 250/3 ve 251. maddeleri uyarınca soruşturma genel hükümlere göre yapılacaktır. Abdullah öcalan’ın avukatları tarafından basına yapılan açıklamalar nedeniyle haklarında soruşturma ve kovuşturma izni verilmesi bu kapsamda değerlendirilmektedir. Avukatların görevleriyle ilgili olmayan eylemlerinden dolayı da genel hükümler uyanıca işlem yapılacaktır.